Birleşik Gümrükleme

Üçüncü Ülkelerde Ödenen Karbon Fiyatının CBAM Sertifikalarından Mahsup Edilmesine İlişkin AB 2026/2498 Sayılı Uygulama Tüzüğü Hakkında Bilgilendirme

Avrupa Komisyonu tarafından, Avrupa Parlamentosu ve Konseyinin (AB) 2023/956 sayılı Karbon Sınırda Düzenleme Mekanizmasını (CBAM) tesis eden Tüzüğü kapsamında, üçüncü bir ülkede ödenen karbon fiyatının teslim edilmesi gereken CBAM sertifikası sayısında karşılık gelen bir indirime dönüştürülmesine ilişkin uygulama kurallarını belirleyen, 5 Kasım 2026 tarihli ve (AB) 2026/2498 sayılı Komisyon Uygulama Tüzüğü, 16 Kasım 2026 tarihinde Avrupa Birliği Resmî Gazetesi’nde yayımlanmıştır.

Söz konusu Tüzük ile üçüncü ülkelerde ödenen karbon fiyatının CBAM sertifikası yükümlülüğünden mahsup edilmesine ilişkin uygulama esasları belirlenmektedir. Bu kapsamda, karbon fiyatının ödendiğinin kanıtlanmasına, söz konusu ödemenin hesaplanmasına ve belgelendirilmesine, bağımsız kişilerin niteliklerine ve bağımsızlıklarına ilişkin şartlar ile bu kişilerin yeterliliklerinin belirlenmesine yönelik kurallar düzenlenmektedir.

Düzenlemenin temel amacı, üçüncü ülkelerde CBAM kapsamındaki malların gömülü emisyonları için fiilen ödenmiş olan karbon fiyatının dikkate alınmasını ve bu tutarın CBAM kapsamında teslim edilmesi gereken sertifika sayısında uygun bir indirime yansıtılmasını sağlamaktır. Böylece aynı emisyonlar üzerinden mükerrer karbon maliyeti oluşmasının önlenmesi ve üçüncü ülkelerde ödenen karbon fiyatının CBAM yükümlülüklerine doğru ve güvenilir şekilde yansıtılması amaçlanmaktadır.

1. Ödenen karbon fiyatının belirlenmesi ve indirim hesaplaması

Tüzük uyarınca, tesis işletmecilerinin ürettikleri mallara atfedilen gömülü emisyonlar için fiilen ödenen karbon fiyatını, düzenlemenin Ek I’inde yer alan hesaplama metodolojisine uygun olarak belirlemeleri gerekmektedir. Hesaplamada, ilgili karbon fiyatı mekanizması kapsamında uygulanan indirimler, muafiyetler, geri ödemeler ve diğer tazminat unsurlarının da dikkate alınması öngörülmektedir.

Karbon fiyatının belirlenmesinde raporlama dönemi, gömülü emisyonların doğrulanmasına ilişkin raporda esas alınan raporlama dönemiyle aynı olacaktır. Bir malın gömülü emisyonlarının birden fazla karbon fiyatı mekanizmasına tabi olması hâlinde, ilgili mekanizmalar kapsamında fiilen ödenen karbon fiyatları birlikte değerlendirilecektir.

Ödenen karbon fiyatının hesaplanmasında emisyon ticaret sistemleri ile karbon vergisi, harç ve ücretleri dikkate alınmaktadır. Karbon vergileri, yakıtın karbon içeriği üzerinden veya belirli bir emisyon kaynağına doğrudan uygulanabilmektedir. Tüzüğün Ek II’sinde, tanımlanan koşulları karşıladığı kabul edilen karbon fiyatı mekanizmalarına ilişkin bir listeye yer verilmiştir. Bu listede bulunmayan mekanizmaların uygunluğu ise Avrupa Komisyonu tarafından değerlendirilebilecek ve gerekli görülmesi hâlinde liste güncellenebilecektir.

2. Öncül mallar ve dolaylı emisyonlar bakımından varsayılan karbon fiyatlarının kullanılması

Düzenleme kapsamında, tesis dışında üretilen öncül malların gömülü emisyonları ile belirli mallara ilişkin dolaylı emisyonlar için Komisyon tarafından yayımlanan varsayılan karbon fiyatlarının kullanılmasına imkân tanınmaktadır.

Bu kapsamda işletmeciler, ilgili koşulların sağlanması kaydıyla, öncül mallara ve CBAM mevzuatında belirtilen kapsam dışındaki dolaylı emisyonlara ilişkin karbon fiyatının belirlenmesinde Komisyon tarafından açıklanan varsayılan değerlerden yararlanabilecektir.

3. Karbon fiyatının avroya dönüştürülmesi ve CBAM sertifikası sayısındaki indirimin hesaplanması

Üçüncü ülkede yerel para birimi üzerinden ödenen karbon fiyatının avroya dönüştürülmesinde, ilgili raporlama döneminin ait olduğu yıla ilişkin yıllık ortalama döviz kuru esas alınacaktır. Bu kapsamda Komisyon tarafından Avrupa Merkez Bankası veya uygun olduğu durumlarda Eurostat tarafından yayımlanan döviz kuru verileri kullanılacaktır.

Fiilen ödenen karbon fiyatı veya Komisyon tarafından belirlenen varsayılan karbon fiyatı esas alınarak, teslim edilmesi gereken CBAM sertifikası sayısında yapılacak indirim Tüzüğün 7’nci maddesinde belirtilen formüller doğrultusunda hesaplanacaktır. Hesaplamada ilgili malın miktarı, gömülü emisyon değeri ve ithalat yılına ilişkin yıllık CBAM sertifikası referans fiyatı dikkate alınacaktır.

Gömülü emisyonların gerçek değerlere göre belirlenmesi hâlinde, doğrudan emisyonlar, dolaylı emisyonlar ve öncül mallardan kaynaklanan emisyonlar için hesaplanan indirimler ayrı ayrı değerlendirilecek ve toplam indirim bu tutarların birleştirilmesiyle belirlenecektir.

4. Karbon fiyatı raporu ve ödeme kanıtları

Tüzük kapsamında, tesis işletmecilerinin fiilen ödenen karbon fiyatına ilişkin bilgileri içeren bir karbon fiyatı raporu hazırlamaları gerekmektedir. Söz konusu raporun, Komisyon tarafından CBAM Sicili üzerinden sunulacak elektronik şablona uygun olarak ve Ek III’te belirtilen asgari bilgileri içerecek şekilde düzenlenmesi öngörülmektedir.

CBAM Sicili’ne kayıtlı işletmeciler, hazırladıkları karbon fiyatı raporunu Sicil üzerinden bağımsız kişiye iletecektir. Sicil’e kayıtlı olmayan işletmeciler ise raporu uygun başka iletişim yöntemleriyle ilgili bağımsız kişiye sunabilecektir. Karbon fiyatı raporunun İngilizce hazırlanması gerekmektedir.

Ödenen karbon fiyatının doğrulanabilmesi için ilgili karbon fiyatı mekanizmasının hukuki dayanağı, ödeme kayıtları, emisyon verileri, kullanılan uyum birimleri, vergi veya harç ödemelerine ilişkin belgeler ve varsa geri ödeme ya da diğer tazminatlara ilişkin kanıtlar dikkate alınacaktır. Kanıtların, ilgili raporlama dönemine ve beyan edilen malların gömülü emisyonlarına ilişkin bağlantıyı ortaya koyması gerekmektedir.

5. İndirimler, muafiyetler ve diğer tazminatların dikkate alınması

İşletmeciler, karbon fiyatı raporunu hazırlarken ödenen karbon fiyatını azaltan veya telafi eden unsurları belirlemek ve hesaplamaya dâhil etmekle yükümlüdür. Bu kapsamda indirimli vergi oranları, emisyon kapsamındaki muafiyetler, ücretsiz emisyon tahsisatları, parasal geri ödemeler ve karbon fiyatı mekanizmasına bağlı diğer tazminat biçimleri dikkate alınacaktır.

Bununla birlikte, karbon fiyatı mekanizmasından elde edilen gelirlerle finanse edilen ve tesisin sera gazı emisyonlarını azaltmayı amaçlayan belirli sübvansiyonlar, Tüzükte belirtilen koşulların tamamının karşılanması hâlinde indirim veya tazminat olarak değerlendirmeye alınmayacaktır.

İşletmecinin yararlandığı indirim veya diğer tazminatların tutarını belgelendirememesi durumunda ise söz konusu tutarların karbon fiyatından mahsup edilmesi mümkün olmayacaktır.

6. Bağımsız kişilerin yetkinliği, bağımsızlığı ve sertifikasyon süreci

Tüzükte, fiilen ödenen karbon fiyatına ilişkin rapor ve kanıtların değerlendirilmesi ile sertifikasyon işlemlerinin bağımsız kişiler tarafından yürütülmesine ilişkin şartlar ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.

Bağımsız kişilerin, ilgili faaliyet alanı bakımından gerekli akreditasyona sahip olmaları, teknik yeterliliklerini sürdürmeleri ve sertifikasyon faaliyetlerini tarafsız biçimde gerçekleştirmeleri gerekmektedir. Ayrıca bağımsız kişilerin; tesis işletmecilerinden, ilgili yetkili makamlardan, Avrupa Komisyonundan ve yetkili CBAM beyan sahiplerinden bağımsız olmalarını sağlayacak koşulların karşılanması öngörülmektedir.

Sertifikasyon sürecinde bağımsız kişiler, işletmeci tarafından sunulan karbon fiyatı raporunu ve destekleyici belgeleri inceleyecek; verilerin doğruluğunu, hesaplamaların tutarlılığını ve karbon fiyatının ilgili malların gömülü emisyonlarına doğru şekilde atfedilip atfedilmediğini değerlendirecektir. Gerekli görülen durumlarda saha ziyaretleri ve ilave kontroller de gerçekleştirilebilecektir.

Tespit edilen yanlış beyan veya mevzuata aykırılıkların işletmeciye bildirilmesi ve düzeltilmesinin talep edilmesi öngörülmektedir. Sertifikasyon sonucunda, yapılan incelemeleri ve ulaşılan sonuçları içeren bir sertifikasyon raporu düzenlenecektir.

7. Akreditasyon ve geçiş dönemi hükümleri

Bağımsız kişilerin akreditasyonuna, ulusal akreditasyon kuruluşlarının gözetim faaliyetlerine ve ilgili kurumlar arasında bilgi paylaşımına ilişkin hükümler Tüzüğün 10’uncu ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir.

Bununla birlikte, uygulamaya geçişin kolaylaştırılması amacıyla 2026 ve 2027 raporlama dönemleri için geçiş hükmü getirilmiştir. Buna göre, ilgili faaliyet grubu bakımından akredite edilmiş CBAM doğrulayıcıları, Tüzükte belirtilen koşulları karşılamaları kaydıyla, ayrıca yeni bir akreditasyon almadan bağımsız kişi sıfatıyla karbon fiyatı raporlarını sertifikalandırabilecektir.

Bu geçiş imkânı 30 Eylül 2028 tarihine kadar geçerli olacak olup, bu tarihe kadar Ek IV’te belirtilen faaliyet grubu kapsamında akreditasyon almayanların bağımsız kişi sıfatı sona erecektir.

8. Ulusal akreditasyon kuruluşları ve yetkili makamlar arasında bilgi paylaşımı

Tüzük, bağımsız kişilerin akreditasyon ve gözetim süreçlerinin etkin biçimde yürütülmesi amacıyla ulusal akreditasyon kuruluşları, Üye Devletlerin yetkili makamları ve Avrupa Komisyonu arasında bilgi paylaşımına ilişkin yükümlülükler de getirmektedir.

Bu kapsamda akreditasyon bilgileri, bağımsız kişilerin faaliyetleri, sertifikasyon süreçleri ve yapılan incelemelerin sonuçları ilgili kurumlar arasında CBAM Sicili aracılığıyla paylaşılacaktır. Ayrıca bağımsız kişilerin akreditasyon durumlarını etkileyebilecek önemli değişiklikleri ilgili ulusal akreditasyon kuruluşuna bildirmeleri gerekecektir.

9. Ekler kapsamında düzenlenen hususlar

Tüzüğün eklerinde uygulamaya ilişkin teknik ve idari ayrıntılara yer verilmiştir:

  • Ek I: Malların gömülü emisyonları için fiilen ödenen karbon fiyatının hesaplanmasına, emisyonların ve karbon fiyatının mallara atfedilmesine, indirim ve tazminatların değerlendirilmesine, kanıtların incelenmesine ve tutarların avroya dönüştürülmesine ilişkin metodolojiyi düzenlemektedir.
  • Ek II: Uygun kabul edilen karbon fiyatı mekanizmalarına ve dikkate alınması gereken indirim veya diğer tazminat türlerine ilişkin listeyi içermektedir.
  • Ek III: İşletmecinin karbon fiyatı raporunda bulunması gereken asgari bilgi ve veri alanlarını belirlemektedir.
  • Ek IV: Karbon fiyatının sertifikalandırılması faaliyeti için gerekli akreditasyon kapsamını ve faaliyet gruplarını düzenlemektedir.
  • Ek V: Sertifikasyon raporunda bulunması gereken bilgileri, sertifikasyon faaliyetlerine ilişkin açıklamaları ve bağımsız kişinin değerlendirme sonuçlarını içermektedir.

10. Yürürlük ve uygulama tarihi

Tüzüğün 36’ncı maddesi uyarınca düzenleme, Avrupa Birliği Resmî Gazetesi’nde yayımlanmasını izleyen üçüncü gün yürürlüğe girecek ve 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren uygulanacaktır. Ayrıca düzenlemenin en geç 2027 yılı içerisinde gözden geçirilmesi öngörülmektedir.

Sonuç olarak, (AB) 2026/2498 sayılı Komisyon Uygulama Tüzüğü ile üçüncü ülkelerde fiilen ödenen karbon fiyatının CBAM yükümlülüklerinden mahsup edilmesine yönelik hesaplama, belgelendirme, doğrulama ve akreditasyon süreçleri açıklığa kavuşturulmuştur. Düzenleme, özellikle CBAM kapsamındaki malları Avrupa Birliği’ne ihraç eden üçüncü ülke tesis işletmecileri, yetkili CBAM beyan sahipleri ve karbon fiyatı raporlarının sertifikasyonunu gerçekleştirecek kuruluşlar bakımından önem taşımaktadır.

İlgililerin, söz konusu düzenlemede yer alan hesaplama yöntemlerini, belgelendirme şartlarını ve geçiş dönemi hükümlerini inceleyerek ilgili süreçlerini bu çerçevede değerlendirmelerinde fayda görülmektedir.

Bilgilerinize sunarız .

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=OJ:L_202602498

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir