Türkiye ile Ukrayna arasında imzalanan Serbest Ticaret Anlaşması, 1 Ekim 2026 itibarıyla yürürlüğe girerek Ukraynalı tarım üreticileri ve gıda işleyicilerinin Türkiye pazarına erişiminde yeni fırsatlar sunmaya başlamıştır. Ukrayna Tarım Politikası ve Gıda Bakanlığı tarafından yapılan açıklamaya göre, Anlaşma kapsamında tarife indirimleri ve gümrük vergisi muafiyetleri asimetrik bir takvim çerçevesinde uygulanacaktır. Buna göre, Ukrayna menşeli ürünlerin Türkiye pazarına girişinde öngörülen tercihli uygulamalar 1 Ekim 2026 tarihinde yürürlüğe girerken, Türkiye menşeli ürünlerin Ukrayna pazarına girişine ilişkin tercihler 1 Ocak 2027 tarihinden itibaren uygulanacaktır.
Anlaşma kapsamında Türkiye’nin 10.337 ürün kategorisinde gümrük vergilerini kaldırması ve bu düzenlemenin Ukrayna’nın ihracat ürün çeşitliliğinin yaklaşık %95’ini kapsaması öngörülmektedir. Bazı ürünlerde ise tarife kontenjanları veya indirimli gümrük vergileri uygulanacaktır. Kademeli ticari serbestleşme, özellikle tarım ve gıda sektörleri açısından önem taşımaktadır. Türkiye tarım pazarının belirli ürün gruplarında gümrük vergisi oranlarının %30 ila %225 arasında değişebilen yüksek seviyelerde olması, Anlaşma ile sağlanan tercihli koşulların Ukraynalı tarım üreticileri ve gıda işleyicileri açısından yeni ihracat fırsatları yaratmasını mümkün kılmaktadır. Bununla birlikte, uygulanacak tercihli vergi oranları ve muafiyetler, ilgili ürünün Anlaşma kapsamındaki durumuna ve belirlenen pazara erişim koşullarına bağlı olarak değişecektir.
Anlaşma çerçevesinde, işlenmiş yağlı tohum ve tahıl ürünleri, un, küspe, kepek, yem konsantreleri, soya fasulyesi, kolza tohumu, baklagiller, margarin, nişasta, gluten, bebek maması ve şekerleme ürünleri gibi çeşitli tarım ve gıda ürünlerinde gümrük vergisi muafiyeti sağlanmaktadır. Bunun yanı sıra, 1.348 tarım ürünü kategorisinde tarife kontenjanları veya mevcut gümrük vergisi oranlarında %20 ila %50 arasında değişen indirimler öngörülmektedir. Bu kapsamda buğday unu, tereyağı, peynir, süt tozu, sığır eti, kanatlı eti, yumurta, bal, şeker, domates salçası ve meyve suyu gibi ürünler de yer almaktadır.
Anlaşmada Ukrayna’nın Türkiye’ye ayçiçeği tohumu ihracatına yönelik özel bir düzenlemeye de yer verilmiştir. Buna göre, yıllık 50.000 tonluk gümrük vergisiz tarife kontenjanı uygulanması öngörülmekte olup, kontenjanın ilk gelen ilk yararlanır esasına göre tahsis edileceği belirtilmektedir. Kontenjan miktarını aşan ihracatın ise Ukrayna tarafından uygulanan %10 oranındaki standart ihracat vergisine tabi olmaya devam edeceği ifade edilmektedir.
Anlaşmanın öne çıkan diğer unsurlarından biri de Ukrayna’nın Pan-Avrupa-Akdeniz (PEM) tercihli menşe kuralları sistemiyle bağlantılı olarak işleme sanayisine sağlanabilecek imkânlardır. İlgili menşe kurallarına uyulması ve ürünlerin tercihli menşe statüsünün EUR.1 dolaşım belgesiyle veya uygulanabilir diğer usuller çerçevesinde tevsik edilmesi şartıyla, Türk menşeli girdiler kullanılarak Ukrayna’da üretilen nihai ürünlerin Avrupa Birliği pazarına tercihli koşullarda ihracatı mümkün olabilecektir. Bu imkânın kapsamı, ilgili ürün bakımından geçerli menşe kurallarına ve uygulanabilir tercihli ticaret düzenlemelerine bağlıdır.
Ukrayna Tarım Politikası ve Gıda Bakanlığının paylaştığı verilere göre, Ukrayna geçen yıl Türkiye’ye 7,9 milyon ton tarım ürünü ihraç etmiş ve bu ihracatın değeri 2,2 milyar ABD dolarını aşmıştır. Söz konusu tutar, Ukrayna’nın toplam tarımsal ihracatının yaklaşık %9,8’ini oluştururken Türkiye, Ukrayna tarım ürünleri açısından önemli bir ihracat pazarı konumunda yer almıştır. İki ülke arasındaki tarımsal ticarette Ukrayna lehine 1,6 milyar ABD doları tutarında dış ticaret fazlası kaydedilmiştir.
Türkiye-Ukrayna Serbest Ticaret Anlaşması’nın, tarım ve gıda ürünlerinde karşılıklı pazara erişim koşullarını geliştirmesi ve ikili ticaret hacmini desteklemesi beklenmektedir. Bununla birlikte, ithalat ve ihracat işlemlerinde tercihli vergi uygulamalarından yararlanılabilmesi için ilgili ürünün Anlaşma kapsamındaki durumu, tarife kontenjanı şartları ve menşe kuralları özelinde değerlendirme yapılması gerekmektedir.
Bilgilerinize sunarız .
