Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından hazırlanan Makine Emniyeti Yönetmeliği (2023/1230/AB) yayımlandı. Avrupa Parlamentosu ve Konseyinin makineler hakkında 14 Haziran 2023 tarihli ve (AB) 2023/1230 sayılı Tüzüğü esas alınarak hazırlanan Yönetmelik ile makinelerin ve ilgili ürünlerin tasarım ve imalatına ilişkin sağlık ve güvenlik gereklilikleri yeniden düzenleniyor.
Yönetmeliğin temel amacı; makinelerin piyasada bulundurulması ve hizmete sunulması sürecinde insan sağlığı ve güvenliğinin, uygun olduğu durumlarda evcil hayvanların ve malların, uygulanabilir olduğu durumlarda ise çevrenin korunmasını sağlamak ve bu ürünlerin serbest dolaşımına ilişkin kuralları belirlemek.
Yönetmeliğin kapsamı
Yönetmelik; makinelerin yanı sıra değiştirilebilir teçhizat, emniyet aksamları, kaldırma aksesuarları, kaldırma amacıyla kullanılan zincir, halat ve kayışlar ile sökülebilir mekanik aktarma tertibatlarını kapsıyor. Ayrıca, tek başına belirli bir uygulamayı gerçekleştiremeyen ve bir makineye dahil edilmesi veya başka ekipmanlarla birleştirilmesi amaçlanan kısmen tamamlanmış makineler de düzenleme kapsamında yer alıyor.
Bununla birlikte, belirli motorlu taşıtlar, askeri veya polisiye amaçlarla özel olarak tasarlanmış makineler, belirli elektrikli ekipmanlar ve Yönetmelikte sayılan diğer ürünler kapsam dışında tutuluyor.
İmalatçı, ithalatçı ve dağıtıcıların yükümlülükleri
Yönetmelik kapsamında imalatçılar, makinelerin ve ilgili ürünlerin temel sağlık ve güvenlik gerekliliklerine uygun şekilde tasarlanmasını ve imal edilmesini sağlamakla yükümlü. Ürün piyasaya arz edilmeden veya hizmete sunulmadan önce gerekli teknik dosyanın hazırlanması, uygunluk değerlendirmesinin gerçekleştirilmesi, ilgili durumlarda AB uygunluk beyanının düzenlenmesi ve CE işaretinin iliştirilmesi gerekiyor.
İmalatçıların ayrıca ürün tanımlama ve iletişim bilgilerini ürün üzerinde veya gerekli durumlarda ambalajında ya da beraberindeki belgelerde belirtmesi, kullanım talimatlarını Türkçe ve anlaşılır şekilde sunması ve teknik dosya ile uygunluk beyanını en az 10 yıl süreyle muhafaza etmesi öngörülüyor.
Kullanım talimatlarının dijital ortamda sunulmasına da imkân tanınıyor. Bu durumda talimatlara erişim yönteminin belirtilmesi, belgelerin kullanıcı tarafından indirilebilir ve yazdırılabilir olması ve çevrim içi erişimin ürünün beklenen kullanım ömrü boyunca, her hâlükârda piyasaya arzından sonra en az 10 yıl süreyle sağlanması gerekiyor. Kullanıcının satın alma sırasında talep etmesi hâlinde, kullanım talimatlarının bir ay içinde ücretsiz olarak kâğıt formatında sunulması da düzenleniyor.
İthalatçılar, yalnızca Yönetmeliğe uygun makineleri ve ilgili ürünleri piyasaya arz etmek; gerekli uygunluk değerlendirmesinin, teknik belgelerin ve işaretlemelerin mevcut olduğunu kontrol etmekle yükümlü. Dağıtıcıların ise ürünleri piyasada bulundurmadan önce CE işareti, uygunluk beyanı, Türkçe kullanım talimatları ve ilgili tanımlama bilgilerinin gereklilikleri karşıladığını doğrulaması gerekiyor.
Uygunluk değerlendirmesi ve CE işaretlemesi
Yönetmelik, makine ve ilgili ürünlerin uygunluk değerlendirme süreçlerini ürün kategorilerine göre düzenliyor. EK-1’in A ve B kısımlarında listelenen ürün kategorileri için farklı uygunluk değerlendirme yöntemleri öngörülürken, listede yer almayan ürünler bakımından iç üretim kontrolüne dayalı yöntem uygulanıyor.
Ürün kategorisine ve tercih edilen uygunluk değerlendirme yöntemine bağlı olarak AB tip incelemesi, tam kalite güvencesi veya birim doğrulaması gibi yöntemlerin kullanılması gerekebiliyor. Belirli kategorilerde iç üretim kontrolü yönteminin kullanılabilmesi ise ilgili temel sağlık ve güvenlik gerekliliklerini kapsayan uyumlaştırılmış standartlara veya ortak özelliklere uygunluk şartına bağlanıyor.
CE işaretinin ürün üzerinde görülebilir, okunaklı ve silinemez şekilde bulunması gerekiyor. Ürünün yapısı nedeniyle bunun mümkün olmadığı durumlarda işaretin ambalaja veya ürüne eşlik eden belgelere iliştirilmesi mümkün. Uygunluk değerlendirmesinin ilgili üçüncü taraf değerlendirme yöntemleri kapsamında gerçekleştirilmesi gereken durumlarda, gerekli onaylanmış kuruluş kimlik kayıt numarasının da CE işaretine eşlik etmesi öngörülüyor.
Dijital unsurlar, yazılım ve önemli değişiklikler
Yönetmelik, makinelerin dijital bileşenleri ve yazılımlarıyla ilgili hükümler de içeriyor. Emniyet aksamları tanımına yazılım dahil fiziksel ve dijital bileşenler de dahil edilirken, belirli durumlarda kaynak kodu veya programlama mantığının, temel sağlık ve güvenlik gerekliliklerine uygunluğun kontrolü için Bakanlığa sunulması öngörülüyor.
Ayrıca, piyasaya arz edilmiş veya hizmete sunulmuş bir makine ya da ilgili üründe yeni tehlike yaratan veya mevcut riski artıran ve güvenliği etkileyen önemli değişiklikleri gerçekleştiren kişiler, ilgili koşullarda imalatçı olarak kabul ediliyor. Bu kişiler, değiştirilen ürünün uygulanabilir gerekliliklere uygunluğunu sağlamak ve gerekli uygunluk değerlendirmesini gerçekleştirmekle yükümlü tutuluyor.
Piyasa gözetimi ve denetimi
Yönetmelik, uygun olmayan veya risk teşkil eden ürünlere yönelik piyasa gözetimi ve denetimi süreçlerini de düzenliyor. Bakanlık, gerekli değerlendirmeler sonucunda uygunsuzluk tespit edilmesi hâlinde iktisadi işletmecilerden düzeltici önlemler alınmasını isteyebiliyor. Uygunsuzluğun giderilmemesi veya riskin devam etmesi durumunda ürünün piyasada bulundurulmasının kısıtlanması ya da yasaklanması, piyasadan çekilmesi veya geri çağrılması yönünde tedbirler uygulanabiliyor.
CE işaretinin bulunmaması veya usulüne uygun iliştirilmemesi, AB uygunluk beyanının hazırlanmaması ya da teknik dosyanın mevcut olmaması gibi şekli uygunsuzluklar için de gerekli düzeltici önlemler öngörülüyor. Yönetmelik hükümlerinin ihlali hâlinde 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu kapsamında idari yaptırımlar uygulanabilecek.
Yürürlük tarihi ve geçiş süreci
Yönetmeliğin 1, 2 ve 3’üncü maddeleri ile belirtilen bazı hükümleri, geçici madde ve yürürlük maddeleri yayımı tarihinde yürürlüğe giriyor. Diğer hükümler ise 20 Ocak 2027 tarihinde yürürlüğe girecek.
Geçici düzenleme uyarınca, 20 Ocak 2027 tarihinden önce yürürlükten kaldırılan Makina Emniyeti Yönetmeliği’ne (2006/42/AT) uygun olarak piyasaya arz edilmiş ürünlerin piyasada bulundurulması engellenmeyecek. Önceki düzenleme kapsamında düzenlenen AT tip inceleme belgeleri ve onay kararları da geçerlilik süreleri dolana kadar geçerli olacak.
Yeni düzenleme, makine ve ilgili ürünlerin güvenlik gereklilikleri, uygunluk değerlendirme süreçleri, dijital dokümantasyon ve iktisadi işletmecilerin sorumlulukları bakımından önem taşıyor. Bu nedenle, üretici, ithalatçı ve dağıtıcıların yürürlük tarihini ve kendi faaliyetlerine ilişkin yükümlülükleri göz önünde bulundurarak mevcut uygunluk süreçlerini gözden geçirmeleri önem taşımaktadır .
Bu Yönetmelik hükümlerini Sanayi ve Teknoloji Bakanı yürütür.
Bilgilerinize sunarız .
https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/10/20261016-12.htm
