4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 243’üncü maddesi ile ilgililere, gümrük idarelerince tesis edilen kimyevi tahlil sonuçlarına karşı itiraz hakkı tanınmış; bu hakkın kullanılmasına ilişkin usul ve esaslar ise Gümrük Yönetmeliği’nin 588’inci maddesinde ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.
Anılan Yönetmeliğin 588’inci maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinde;
“Numuneden kaynaklanan nedenlerden dolayı itiraz edilmesi halinde, beyan sahibi veya temsilcisi huzurunda yeniden numune alınarak ilk tahlilin tekrarlanacağı”
hükmüne yer verilmiştir.
Söz konusu düzenleme ile, ilk alınan numunenin eşyayı temsil etmediği, numunenin alınış şekli, muhafazası, sevki veya benzeri nedenlerle analiz sonucunun sağlıklı olmayabileceği durumlarda, beyan sahibine yeniden numune alınmasını talep etme hakkı tanınmıştır.
Ancak uygulamada üyelerimizden alınan bildirimlerde; numuneden kaynaklanan itirazların ayrıntılı teknik gerekçelerle ortaya konulmasına rağmen, Bölge Müdürlüklerince;
- İtirazların esastan değerlendirilmediği,
- Numuneyi alan gümrük idaresi veya muayene memurlarının “numunenin usulüne uygun alındığı” yönündeki görüşleri ile Gümrük Yönetmeliği Ek-25’te yer alan numune alma tutanağındaki “Alınan numuneler faturada yer alan eşyayı temsil etmektedir. İtirazım yoktur.” ibaresinin imza altına alınmış olması gerekçe gösterilerek yeniden numune alınması taleplerinin reddedildiği,
- Bunun yerine ilgililere laboratuvarda muhafaza edilen şahit numune üzerinden yeniden analiz talebinde bulunmaları gerektiğinin bildirildiği,
gözlemlenmektedir.
Oysa şahit numunenin yeniden analiz edilmesi ile Gümrük Yönetmeliği’nin 588/1-(ç) maddesi kapsamında yeniden numune alınması hukuken ve teknik olarak farklı müesseselerdir.
Şahit numunenin yeniden analizi, ilk alınan numunenin eşyayı temsil ettiği ve numune alma işleminin usulüne uygun gerçekleştirildiği kabulüne dayanırken; 588/1-(ç) maddesi, tam aksine ilk numunenin temsil kabiliyetine ilişkin şüphelerin veya numune alma sürecinde sonucu etkileyebilecek hususların araştırılmasını amaçlamaktadır. Dolayısıyla şahit numune üzerinde yeniden analiz yapılması, Yönetmelik hükmünün öngördüğü “yeniden numune alınması” usulünün yerine geçmemektedir.
Bu husus özellikle petrol ürünleri, LPG, kimyasal maddeler ile homojenliği numune alma koşullarına göre değişebilen eşyalarda daha büyük önem taşımaktadır. Numunenin alındığı nokta, akış şartları, önceki ürün kalıntıları, sıcaklık, basınç, muhafaza koşulları ve bekleme süresi analiz sonucunu doğrudan etkileyebilmekte olup, 588/1-(ç) maddesi de bu tür teknik ihtilafların yeniden numune alınarak giderilmesini teminen düzenlenmiştir.
Buna rağmen uygulamada yeniden numune alınması taleplerinin sistematik şekilde reddedilmesi, Kanun ve Yönetmelikle güvence altına alınan itiraz hakkının fiilen kullanılamamasına neden olmakta; ilgililerin ilave vergi ve idari yaptırımlarla karşı karşıya kalmalarına ve telafisi güç zararlara uğramalarına yol açmaktadır.
Öte yandan, Gümrük Yönetmeliği Ek-25’te yer alan numune alma tutanağındaki “Alınan numuneler faturada yer alan eşyayı temsil etmektedir. İtirazım yoktur.” şeklindeki standart ibarenin de uygulamada 588/1-(ç) maddesi kapsamında yapılacak itirazların reddine gerekçe oluşturduğu görülmektedir. Oysa numune alma anında imzalanan bu ifade, ilgilinin daha sonra ortaya çıkabilecek teknik veya bilimsel gerekçelere dayanarak Kanun ve Yönetmelikle tanınan itiraz hakkından peşinen feragat ettiği şeklinde yorumlanmamalıdır. İdari düzenlemelerde tanınan bir hakkın, standart tutanak metniyle ortadan kaldırılması hukuken mümkün değildir.
Bu itibarla;
- Gümrük Yönetmeliği’nin 588/1-(ç) maddesi kapsamında yeniden numune alınması talep edilen durumlar için, ilgilinin bu hakkını kullanmasına engel teşkil etmeyecek ayrı bir numune alma tutanağının Yönetmelik ekine ilave edilmesi veya,
- Mevcut Ek-25 numune alma tutanağının, 588/1-(ç) maddesi kapsamında ileri sürülebilecek itiraz haklarını ortadan kaldırmayacak şekilde yeniden düzenlenmesi,
- Ayrıca konu hakkında tüm gümrük idarelerinde uygulama birliğinin sağlanması amacıyla açıklayıcı bir idari düzenleme veya Genel Müdürlük talimatı yayımlanması,
hususlarının değerlendirilmesini ve gerekli düzenlemelerin yapılmasını saygılarımızla arz ederiz.
Bilgilerinize sunarım.
