- İklim Değişikliğinin Ekonomik Maliyetleri Artıyor
- İklim Teknolojilerine Erişim, Uyum Ve Emisyon Azaltımında Belirleyici
- Ticaret Anlaşmalarında İklim Hükümlerinin Kapsamı Genişliyor
- Sürdürülebilir Sektörler Ekonomik Çeşitlendirme İçin Fırsatlar Sunuyor
- Ticaret Politikalarında İklim Odaklı İş Birliği İhtiyacı
UNCTAD tarafından yayımlanan Küresel Ticaret Güncellemesi (Global Trade Update) raporunda, küresel ticaretin iklim değişikliğine uyum, sera gazı emisyonlarının azaltılması ve ekonomik dayanıklılığın güçlendirilmesi süreçlerindeki rolü ele alınıyor.
İklim değişikliğinin etkilerinin giderek şiddetlendiği ve ekonomik maliyetlerinin arttığı günümüzde, ticaret politikalarının iklim hedefleriyle uyumlu hâle getirilmesi önem kazanıyor. Rapora göre iklim teknolojilerine, yatırımlara, hizmetlere ve bilgiye erişimin kolaylaştırılması; ülkelerin iklim değişikliğinin etkilerine uyum sağlaması ve emisyonlarını azaltması açısından kritik bir rol oynamaktadır.
İklim Değişikliğinin Ekonomik Maliyetleri Artıyor #
2015-2025 döneminin, küresel sıcaklık kayıtları açısından en sıcak 11 yıllık dönem olduğu belirtiliyor. 2025 yılında küresel ortalama sıcaklık, sanayi öncesi döneme kıyasla yaklaşık 1,4°C daha yüksek gerçekleşti.
Raporda yer verilen tahminlere göre, küresel ısınmanın 3°C seviyesine ulaşması hâlinde dünya genelindeki ekonomik kayıplar küresel GSYH’nin %10’una ulaşabilecek. Ekvator kuşağına yakın, daha düşük gelirli ülkelerde ise bu kaybın %17 seviyesine çıkabileceği öngörülüyor.
Bu çerçevede rapor, iklim taahhütlerinin somut uygulamalara dönüştürülmesi ve iklim teknolojilerine erişimin artırılması için uluslararası ticaret iş birliğinin güçlendirilmesi gerektiğine dikkat çekiyor.
İklim Teknolojilerine Erişim, Uyum Ve Emisyon Azaltımında Belirleyici #
Raporda, iklim değişikliğine uyum ve emisyon azaltımı açısından uygun maliyetli iklim teknolojilerine erişimin temel gerekliliklerden biri olduğu vurgulanmaktadır.
2015 yılından sonra gerçekleştirilen 41 teknoloji ihtiyaç değerlendirmesinin sonuçlarına göre, iklim değişikliğine uyum kapsamında su toplama ve depolama, tarımsal üretimin iklim koşullarına dayanıklılığının artırılması ve sulama sistemleri öncelikli alanlar arasında yer alıyor.
Emisyonların azaltılması bakımından ise güneş enerjisi, hidroelektrik, biyoenerji ve düşük karbonlu ulaşım teknolojileri öne çıkıyor.
Söz konusu teknolojilerin önemli bir bölümünün uluslararası değer zincirleri aracılığıyla üretilmesi, ticaret politikalarını da doğrudan önemli hâle getiriyor. Nitekim güneş ve rüzgâr enerjisi değer zincirleriyle bağlantılı küresel mal ihracatı 2025 yılında 1,8 trilyon doları aştı.
Rapora göre gereksiz ticaret engellerinin azaltılması, özellikle gelişmekte olan ve iklim değişikliğine karşı kırılgan ekonomilerde temiz teknolojilerin daha erişilebilir ve uygun maliyetli olmasına katkı sağlayabilir.
Ticaret Anlaşmalarında İklim Hükümlerinin Kapsamı Genişliyor #
İklim değişikliğiyle mücadele, uluslararası ticaret anlaşmalarında giderek daha fazla yer buluyor. 2016-2021 döneminde imzalanan ticaret anlaşmalarının yarısından fazlasında iklimle ilgili hükümlere yer verilirken, Paris Anlaşması öncesindeki 1990-2015 döneminde bu oran %18 seviyesinde kaldı.
Ayrıca 2023-2025 döneminde imzalanan sekiz ticaret anlaşmasında, Paris Anlaşması’na atıfta bulunan toplam 179 iklimle ilgili hüküm tespit edildi.
Bununla birlikte, söz konusu hükümlerin içerik ve kapsam bakımından farklılık gösterdiği görülüyor. Hükümlerin yaklaşık %22’si genel iklim hedeflerine, %18’i ise iş birliği ve idari düzenlemelere odaklanıyor. Tarife ve tarife dışı engellerin azaltılmasına yönelik hükümlerin oranı ise yalnızca %7 düzeyinde bulunuyor.
Raporda, ticaret anlaşmalarındaki iklim taahhütlerinin somut sonuçlara dönüştürülmesi için iklim teknolojilerine erişimin kolaylaştırılması, standartların uyumlaştırılması, bilgi paylaşımının artırılması ve iklim odaklı sektörlerin desteklenmesi gerektiği ifade ediliyor.
Sürdürülebilir Sektörler Ekonomik Çeşitlendirme İçin Fırsatlar Sunuyor #
Raporda, düşük karbonlu ve çevresel sürdürülebilirlik odaklı sektörlerin gelişmekte olan ülkeler açısından yeni ticaret ve ekonomik çeşitlendirme fırsatları oluşturduğu belirtiliyor.
Bu kapsamda gelişmekte olan ekonomilerin ihracatında;
- 2024 yılında biyolojik çeşitlilik temelli ürünler 1,3 trilyon dolara,
- 2025 yılında okyanus ekonomisi kapsamındaki mal ve hizmetler 1,2 trilyon dolara,
- Plastik olmayan alternatif ürünler ise 2024 yılında tahmini 204 milyar dolara ulaştı.
Bu sektörlerin geliştirilmesi, ülkelerin üretim ve ihracat tabanlarını genişletmelerine, istihdam oluşturmalarına ve dış ekonomik şoklara karşı dayanıklılıklarını artırmalarına katkı sağlayabilir.
Ancak bu fırsatların sürdürülebilir ekonomik kazanımlara dönüşmesi; yerel katma değerin artırılmasına, nitelikli istihdamın desteklenmesine, çevresel sürdürülebilirliğin korunmasına ve kapsayıcı büyümenin sağlanmasına bağlı bulunuyor.
Ticaret Politikalarında İklim Odaklı İş Birliği İhtiyacı #
UNCTAD raporu, uluslararası ticaretin iklim değişikliğine uyum, emisyon azaltımı ve ekonomik dayanıklılığın güçlendirilmesi bakımından önemli bir politika aracı olduğunu ortaya koyuyor.
Bu potansiyelin etkin biçimde kullanılabilmesi için mevcut iklim taahhütlerinin uygulamaya geçirilmesi, iklim teknolojilerine erişimin iyileştirilmesi, ticari engellerin azaltılması ve uluslararası ticaret entegrasyonunun güçlendirilmesi gerekiyor.
Özellikle gelişmekte olan ülkelerin iklimle bağlantılı küresel değer zincirlerine katılımını destekleyecek bilgi, beceri ve üretim kapasitesinin geliştirilmesi önem taşıyor.
Sonuç olarak, iklim hedeflerinin gerçekleştirilmesinde ticaret politikalarının etkin biçimde kullanılması; sürdürülebilir ekonomik büyüme, uluslararası iş birliği ve küresel iklim mücadelesinin güçlendirilmesi açısından önem arz ediyor.
Bilgilerinize sunarız.

