Danıştay 7. Dairesinin E:2024/2206, K:2024/4870 sayılı kararı kapsamında, Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğü’ne 09.09.2026 tarihinde ve 126200003 kayıt numarası ile yapılan başvuruda, 2019/1 sayılı Kıymet Kriterli Gözetim Hakkında Genelge’nin iptal edilmesinin ardından, ithalatında kıymet kriterli gözetim uygulaması bulunan eşyanın ithalatında gözetim kriterinin karşılanması amacıyla yapılan ek kıymet beyanlarına ilişkin olarak uygulamada yaşanan sorunlar gündeme getirilmiştir. Konuya ilişkin başvuruda, özellikle gözetim kriterini karşılamak amacıyla beyannamenin “Yurtdışı Gider” hanesinde gösterilen ilave kıymetlerin, diğer yurtdışı giderlerden ayrıştırılamaması nedeniyle ortaya çıkan sorunlara dikkat çekilmiştir.
Bilindiği üzere, kıymet kriterli gözetim uygulaması kapsamında ithal edilen eşyanın beyan edilen kıymetinin ilgili kriterin altında kalması halinde, gözetim kriterinin karşılanması amacıyla beyannamenin “Yurtdışı Gider” hanesinde ilave kıymet beyan edilmektedir. Ancak mevcut uygulamada, söz konusu ilave kıymetin “GÖZETİM” tanımıyla beyan edilmesine bazı gümrük idarelerince izin verilmemekte; bunun yerine “DİĞER” veya “YURTDIŞI DİĞER” tanımlamaları kullanılmaktadır. Bu durum, özellikle muayene veya sonradan kontrol sonucunda eşyanın GTİP’inin değiştirilmesinin gerektiği hallerde önemli bir sorun oluşturmaktadır. Zira başlangıçta gözetim kriterinin karşılanması amacıyla beyan edilen ek kıymetin “GÖZETİM” ibaresiyle ayrıca tanımlanmaması halinde, söz konusu tutarın diğer yurtdışı giderlerden ayrıştırılması mümkün olmamakta ve GTİP değişikliği sonrasında bu tutarın beyannameden çıkarılması veya gerekli düzeltmenin yapılması konusunda sorun yaşanmaktadır.
Konunun daha açık şekilde ortaya konulabilmesi amacıyla; başlangıçta 7323.99.00.00.00 GTİP’inde beyan edilen bir eşyanın, bu GTİP için CIF kıymet üzerinden 7 USD kıymet kriterli gözetim uygulamasına tabi olduğu ve gözetim kriterinin karşılanması amacıyla beyannamenin “Yurtdışı Gider” hanesinde 10.000 USD tutarında ilave kıymet beyan edildiği varsayılsın. Gümrük idaresince “GÖZETİM” tanımının kullanılmasına izin verilmemesi nedeniyle söz konusu tutarın “YURTDIŞI DİĞER” tanımıyla beyan edildiği durumda, yapılan muayene veya sonradan kontrol sonucunda eşyanın 8205.51.00.00.00 GTİP’inde sınıflandırılması gerektiğinin tespit edilmesi halinde yeni bir sorun ortaya çıkmaktadır. Yeni GTİP’te kıymet kriterli gözetim uygulaması bulunmamasına rağmen, önceki GTİP nedeniyle gözetim kriterinin karşılanması amacıyla beyan edilen 10.000 USD tutarındaki ilave kıymet, beyannamede “GÖZETİM” ibaresiyle tanımlanmadığından sistem ve idari uygulama bakımından diğer yurtdışı giderlerden ayrıştırılamamaktadır. Bu nedenle, söz konusu tutarın başlangıçta yalnızca gözetim kriterinin karşılanması amacıyla beyan edildiği açık olmasına rağmen, GTİP değişikliği sonrasında ilgili tutarın beyannameden çıkarılması veya “Yurtdışı Gider” hanesinde gerekli düzeltmenin yapılması konusunda sorun yaşanmaktadır.
Kanaatimizce burada yaşanan sorun, esas itibarıyla gözetim uygulamasından kaynaklanan ek kıymetin beyan şeklinin, sonradan gerçekleşebilecek GTİP değişikliklerini de dikkate alacak şekilde tanımlanmamış olmasından kaynaklanmaktadır. Özellikle Danıştay 7. Dairesinin yukarıda belirtilen kararı sonrasında kıymet kriterli gözetim uygulamasına ilişkin mevcut durum dikkate alındığında, gözetim kriterini karşılamak amacıyla yapılan ek kıymet beyanlarının diğer yurtdışı giderlerden açıkça ayrıştırılabilmesini sağlayacak bir tanımlamanın yapılması önem arz etmektedir. Aksi durumda, muayene veya sonradan kontrol sonucunda eşyanın gözetim uygulamasına tabi olmayan başka bir GTİP’te sınıflandırılması gerektiğinin tespit edilmesi halinde dahi, başlangıçta yalnızca gözetim kriterinin karşılanması amacıyla beyan edilen ek kıymetin beyannamede kalmaya devam etmesi sonucunda ithalat vergilerinin gereğinden fazla tahakkuk ettirilmesi ve mükellefler açısından haksız bir mali külfet doğması söz konusu olabilecektir.
Bu itibarla;
1. Kıymet kriterli gözetim uygulaması nedeniyle “Yurtdışı Gider” hanesinde beyan edilen ilave kıymetlerin, diğer yurtdışı giderlerden açıkça ayrıştırılmasını sağlayacak özel bir tanımlamanın/kodun oluşturulması,
2. Eşyanın muayene veya sonradan kontrol sonucunda gözetim uygulamasına tabi olmayan başka bir GTİP’te sınıflandırılması halinde, önceki GTİP nedeniyle gözetim kriterinin karşılanması amacıyla beyan edilen ek kıymetin beyannameden çıkarılmasına veya gerekli şekilde düzeltilmesine imkân sağlanması,
3. Mevcut uygulamada bu nitelikteki ek kıymetlerin “DİĞER” veya “YURTDIŞI DİĞER” tanımlarıyla beyan edilmiş olması nedeniyle ortaya çıkan sorunların giderilmesi amacıyla gerekli sistemsel ve idari düzenlemelerin yapılması,
4. Konuya ilişkin olarak tüm gümrük idarelerinde uygulama yeknesaklığının sağlanması amacıyla gerekli talimatın yayımlanması,
hususları talep edilmiştir.
Söz konusu düzenlemelerin hayata geçirilmesiyle, kıymet kriterli gözetim uygulaması nedeniyle beyannamede gösterilen ek kıymetlerin diğer yurtdışı giderlerden açıkça ayrıştırılması, GTİP değişikliği sonucunda gözetim uygulamasına tabi olmayan bir tarife pozisyonuna geçilmesi halinde başlangıçta yalnızca gözetim kriterini karşılamak amacıyla beyan edilen tutarın gerekli düzeltmeye tabi tutulabilmesi ve bu suretle mükelleflerin gereğinden fazla vergi yüküyle karşılaşmasının önüne geçilmesi amaçlanmaktadır. Bunun yanında, konuya ilişkin sistemsel düzenleme ve uygulama talimatının tüm gümrük idarelerinde aynı şekilde uygulanması, uygulama birliğinin sağlanması ve benzer nitelikteki uyuşmazlıkların önüne geçilmesi bakımından önem taşımaktadır.
Bilgilerinize sunarız.
