MAHRECE İADE İŞLEMLERİ VE UYGULAMA ESASLARI
Uluslararası ticarette ithal edilen her eşyanın ithalat süreci sorunsuz bir şekilde tamamlanmayabilir. Eşyanın kusurlu çıkması, sözleşme hükümlerine uygun olmaması, yanlış ürün gönderilmesi veya ilgili mevzuata aykırılık tespit edilmesi gibi nedenlerle ithalatın tamamlanması mümkün olmayabilir. Bu gibi durumlarda başvurulan en önemli gümrük uygulamalarından biri mahrece iade işlemidir.
Mahrece iade, Türkiye Gümrük Bölgesi’ne getirilen eşyanın belirli şartların sağlanması halinde geldiği ülkeye veya yükümlünün talebi doğrultusunda üçüncü bir ülkeye ya da serbest bölgeye geri gönderilmesini ifade etmektedir. Uygulanacak usul ise eşyanın gümrük statüsüne göre değişiklik göstermektedir.
Mahrece iade işlemleri; 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 64, 70 ve 213 üncü maddeleri, Gümrük Yönetmeliği’nin 71 ve 181 inci maddeleri ile Gümrük Genel Tebliği (Mahrece İade) (Seri No: 2) hükümleri çerçevesinde yürütülmektedir.
1. Gümrüğe Sunulmuş Ancak Henüz Rejim Beyanında Bulunulmamış Eşyanın Mahrece İadesi
Gümrüğe sunulmuş ancak henüz herhangi bir gümrük rejimine tabi tutulmamış eşyanın;
- Deniz yolu ile gelen eşya için özet beyan tarihinden itibaren 45 gün,
- Diğer taşıma şekilleriyle gelen eşya için ise 20 gün
içerisinde mahrecine iadesi talep edilebilir.
Bu kapsamda;
- Eşyanın özet beyana uygunluğu kontrol edilir.
- Mülkiyet devrini gösteren belgeler ibraz edilir.
- Gümrük idaresince Transit Beyannamesi veya TIR Karnesi düzenlenerek eşyanın yurt dışına çıkışı sağlanır.
2. Antrepo Rejiminde Bulunan Eşyanın Mahrece İadesi
Antrepo beyannamesi tescil edilerek antrepoya alınmış eşyanın geri gönderilmek istenmesi halinde;
- Gümrük muayenesi yapılır.
- Eşyanın beyana uygunluğu tespit edilir.
- Transit Beyannamesi veya TIR Karnesi düzenlenir.
- Gümrük Kanunu’nun 70 inci maddesi kapsamında 30 gün içerisinde mahrece gönderme işlemi tamamlanır.
Taşıttan henüz boşaltılmamış veya antrepoya alınması tamamlanmamış eşya bakımından da taşıma belgeleri esas alınarak benzer usuller uygulanmaktadır.
Bu durumdaki eşyanın taşıt üstünde muayenesinin yapılamadığı hallerde, eşyanın tahliye edilmeyen kısmı için ibraz edilen taşıma belgeleri üzerinden beyana uygun olduğu tespit edildikten sonra bu madde hükümleri uygulanır.
3. Giriş Beyannamesi Tescil Edilmiş Ancak Serbest Dolaşıma Girmemiş Eşyanın Mahrece İadesi
Giriş beyannamesi tescil edilmiş olmakla birlikte henüz serbest dolaşıma girmemiş eşyanın;
- Yanlış rejime tabi tutulduğunun,
- İlgili rejimin uygulanmasının mümkün olmadığının
belgelerle ispat edilmesi halinde;
- Giriş beyannamesi iptal edilir.
- Transit Beyannamesi düzenlenir.
- Eşya, beyannamenin tescil edildiği gümrük idaresinden mahrecine gönderilir.
4. Serbest Dolaşıma Girmiş Eşyanın Mahrece İadesi
İthalat işlemleri tamamlanmış ve serbest dolaşıma girmiş eşyanın kusurlu veya sözleşme hükümlerine aykırı olduğunun anlaşılması halinde, Gümrük Kanunu’nun 213 üncü maddesi kapsamında vergilerin geri verilmesi veya kaldırılması talep edilerek mahrece iade işlemi gerçekleştirilebilir.
Bu süreçte;
- Eşya gümrük gözetimine alınır.
- Kullanılmamış olduğu tespit edilir.
- Gümrük idaresince oluşturulan heyet tarafından ayniyet incelemesi yapılır.
- Serbest dolaşıma giriş beyannamesi ile çıkış beyannamesi ilişkilendirilir.
- Çıkış beyannamesinin 44 no.lu hanesine gerekli açıklamalar yazılarak eşya yurt dışına gönderilir.
Gümrük idaresince eşyanın kullanılmadığı tespit edilemiyorsa Ticaret ve Sanayi Odası veya Sanayi Odasından alınacak ekspertiz raporu aranır.
Bununla birlikte yalnızca eşyanın geri gönderilmesi isteniyor ve ithalat vergilerinin geri verilmesi talep edilmiyorsa ekspertiz raporu aranmaksızın da mahrece iade işlemi gerçekleştirilebilmektedir.
Ayrıca belge kontrolü sonucunda serbest dolaşıma giren eşyanın sonradan yanlış eşya olduğunun anlaşılması halinde de gerekli belgelerin ibraz edilmesi şartıyla mahrece iade mümkündür.
5. Mahrece İade İşlemlerinde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Tebliğ kapsamında ayrıca;
- Kamu kurum ve kuruluşları ile bazı teknik kuruluşlar bakımından ekspertiz raporu yerine kurumların kendi teknik personelince düzenlenen kalite kontrol raporları kabul edilmektedir.
- Yatırım Teşvik Mevzuatı ve Dahilde İşleme Rejimi kapsamında ithal edilen eşyanın geri gönderilmesinde ilgili mevzuat hükümleri uygulanmakta olup Tebliğde öngörülen belgelerin de ibraz edilmesi gerekmektedir.
- Tebliğ hükümleri yalnızca serbest dolaşıma sokulmak üzere Türkiye Gümrük Bölgesi’ne getirilen eşya hakkında uygulanmaktadır.
- Yükümlünün talebi doğrultusunda eşya yalnızca geldiği ülkeye değil, üçüncü bir ülkeye veya serbest bölgeye de gönderilebilmektedir.
6. İşlem Sürecinin Genel Akışı
Mahrece iade işlemleri genel olarak aşağıdaki aşamalardan oluşmaktadır:
- Mahrece iade gerekçesinin belirlenmesi.
- Gerekli belgelerin hazırlanması.
- Gümrük müdürlüğüne başvurunun yapılması.
- Gümrük idaresince ayniyet ve fiziki kontrolün gerçekleştirilmesi.
- Uygunluk halinde çıkış beyannamesinin tescil edilmesi.
- Eşyanın fiilen yurt dışına gönderilmesi.
- Şartların oluşması halinde ithalat vergilerinin geri verilmesi veya kaldırılması işlemlerinin sonuçlandırılması.
7. Mahrece İade İşlemlerinde Kullanılan Temel Belgeler
İşlemin niteliğine göre aşağıdaki belgeler talep edilebilmektedir:
- İthalat faturası
- Paketleme listesi
- Konşimento veya taşıma belgesi
- Giriş beyannamesi
- Mahrece iade talep dilekçesi
- İade gerekçesini gösteren yazışmalar
- Credit Note (gerektiğinde)
- Ekspertiz raporu (gerekli hallerde)
- Yetkili kurumların ret yazıları veya teknik raporları
Belgelerin eksiksiz ve birbirini destekler nitelikte olması, işlemlerin hızlı sonuçlandırılması açısından önem taşımaktadır.
Mahrece iade işlemleri, eşyanın gümrük statüsüne göre farklı usullere tabi olan ve dikkatle yürütülmesi gereken bir gümrük işlemidir. İşlemin doğru mevzuat hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilmesi, hem gereksiz maliyetlerin önlenmesini hem de ithalat sırasında ödenen vergilerin geri alınmasına ilişkin hakların korunmasını sağlamaktadır.
Bu nedenle mahrece iade talebinde bulunulmadan önce eşyanın bulunduğu gümrük aşamasının doğru tespit edilmesi, gerekli belgelerin eksiksiz hazırlanması ve ilgili mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesi sürecin sağlıklı şekilde tamamlanması açısından büyük önem taşımaktadır.
Gülşah Adatepe
Gümrük Danışmanı Yardımcısı
Kaynakça:
Gümrük Kanunu
Gümrük Yönetmeliği
Gümrükler Genel Tebliği (Mahrece İade) (Seri No:2)