Dahilde işleme rejimi, yurtiçinde üretimi yapılan bir eşyanın ham madde ya da yarı mamulünün yurtdışından ithalatını yapıp, üretimi gerçekleştirdikten sonra belirlenen süre içerisinde ihraç edilmesi halinde ithalat aşamasında ödenmesi gereken vergilerden muafiyet sağlamaktadır.
Rejimin asıl amacı, üretim için gerekli olan eşyanın kıtlığı, yurtiçi maliyetinin yüksekliği, yurtiçinde üretimin bulunmaması vb. nedeniyle ürettiği ürünü ihraç edemeyen ihracatçı mükellefe teşvik sağlanmasıdır.
Dahilde İşleme Rejimi Kullanımında Oluşabilecek Hatalar
Dahilde işleme rejimi kapsamında kullanılan izin/belge için takip edilmesi gereken en önemli hususlar; belge kapsamına uygun hareket edilmesi, belge süresi ve ithalat ve ihracat miktarı kontrolü ile TEV ödemelerinin takip edilmesidir. Bu hususlar takip edilmediğinde telafisi mümkün olmayan maddi zararlar oluşabilmektedir.
Belge Kapsamına Uygun Hareket Edilmemesi
Belge Kapsamı Haricindeki İhracat Eşyası İle İhracat Taahhüdünün Tamamlanmak İstenmesi
Belge kapsamında yer alan ihracat eşyasına ait olmayan ve farklı bir GTİP’te yer alan eşyanın sanki taahhüt edilen eşyaymış gibi ihracat beyannamesi oluşturularak ihracat taahhüdünün kapatılmak istenmesi durumudur.
Bu durumda yapılacak denetim ve incelemeler sonucunda bu işlemin tespit edilmesi halinde kaçakçılık kapsamında işlem yapılmasına kadar gidebilecek telafisi mümkün olmayan sonuçlarla karşılaşılabilir.
Fire Oranlarının Yanlış Hesaplanması
Üretim esnasında oluşan fire oranlarının eksik ya da fazla hesaplanması, ihracat taahhüdünün tamamlanamamasına neden olabilmektedir. .
Bu durumda fire oranın tam, doğru ve kanıtlanabilir bir şekilde hesaplanarak beyan edilmesi önemlidir.
İhracat Beyannamesi – Belge Uyumsuzluğu
Kapasite Raporu – Eşya – Fatura – Beyanname bilgileri birbiri ile uyumlu, tam ve doğru olması gerekir. Bu zincirde yer alan bilgilerdeki farklılık durumu oluşması halinde eşyanın dahilde işleme rejimi kapsamında ihracatının yapılması mümkün değildir.
TEV Ödemesinde Oluşan Sorunlar
Telafi Edici Vergi (TEV) dahilde işleme rejimi kapsamında üçüncü dünya ülkelerinden yapılan ithalat eşyasından üretilen ürünün A.TR dolaşım belgesi ile Avrupa Birliği ülkelerine ya da (Anlaşma kapsamında ortaya çıkması şartıyla) STA anlaşması imzalanan ülkelere ihracat yapılması halinde ortaya çıkmaktadır. Telafi edici vergi, ihracatta alınan ithalat vergisi olarak tanımlanmaktadır. TEV’in ortaya çıkması için vergiye konu olan hammaddenin temin edildiği ülkeden doğrudan Avrupa Birliği ülkesine ya da anlaşma kapsamındaki STA ülkesine ihraç edilmesi halinde ithalat vergisi varsa bu durumda TEV ortaya çıkmaktadır.
Bu durumda kullanılan hammadde özelinde TEV olup olmadığının tespitinin doğru yapılmaması TEV ödemesinin yapılmamasına ya da hatalı tespit nedeniyle ödenmemesi gerektiği halde TEV ödemesinin yapılması hususları ortaya çıkmaktadır.
Operasyonda Oluşan Riskler
Üretim Sorunları
Üretim aşamasında yaşanan sorunlar nedeniyle (mücbir sebep, grev, lokavt, doğal afet vb.) üretimin gerçekleştirilememesi ve ihracat taahhüdünün zamanında gerçekleştirilememesi durumları ortaya çıkabilmektedir.
Bu durumda üretimin yapılamaması nedenleri ilgili bilgi belge ile birlikte gümrük idaresine başvuru yapılması durumunda ek süre talep edilebilir. Bununla birlikte, bu tarz risklere karşı belge kapsamında yapılacak ithalatın temkinli ve üretime bağlı olarak yapılması zararı minimuma indirecektir.
Müşterilerin Ürün Alım İptalleri
Öngörülen ihracat miktarı, satış anlaşmaları vb. durumlar göz önünde bulundurularak belge kapsamında ihracat taahhüdü verilmektedir. Ancak belge kullanım aşamasında öngörülen satış anlaşmalarının iptal edilmesi, satış yapılan ülkelerdeki yapısal sorunlar nedeniyle ihracat yapılmasının mümkün olmaması nedeniyle ihracat taahhüdü yerine getirilememektedir.
İhracat hedefleri belirlenirken mutlaka bu durum göz önünde bulundurularak ihracat taahhüdünde bulunulması gerekir. Böyle bir durumun oluşması göz önünde bulundurularak mevzuat düzenlemesi ile mükellefin ilk belge başvurusunda ihracat taahhüdünün % 25’i kadar belge kapsamına dahil edilmektedir.
Belge Sürelerinin Takip Edilmemesi – Süre Kullanım Hataları
Belge Sürelerinin Kaçırılması
Belge süresinin bitmesinden önce belge için varsa süre uzatım hakkının (mücbir sebep, performans, belge tarihi – ilk ithalat süresi, tebliğ değişikliği vb.) zamanında ve yerinde kullanılmaması durumları oluşabilmektedir. Süre hakkının kaçırılmaması için takip ve uyarı sisteminin kurulması yerinde olacaktır. Bu durum farkında olmadan ek süre başvuru zamanı kaçırmalarının önüne geçecektir.
Süre Uzatımının Yanlış Yorumlanması
Belge asıl süresinin dolmasına rağmen ithal edilen eşyanın üretime alınıp ihracat işlemi gerçekleştirilmediyse ek süre hakkı kullanılarak süre uzatımına gidilebilmektedir. Süre uzatımı ancak ek süre içerisinde ihracat taahhüdü gerçekten yapılabilecekse yapılmalıdır. Yapılamayacağı öngörülmesine rağmen süre uzatımının yapılması mükellef için yüksek bir maliyete neden olabilir. Söyle ki, belge kapsamında kullanılabilecek tüm ek süreler kullanılmasına rağmen ihracat işlemi yapılmazsa sonuç olarak belgenin kapatılması kararı alınacaktır. Ancak belgenin kapatılması için de genellikle ithal edilen eşyanın serbest dolaşıma giriş rejimi kapsamına alınarak vergilerinin ödenmesi durumu ortaya çıkmaktadır. Bununla birlikte, ithal eşyanın dahilde işleme rejimi kapsamındaki beyanname tescil tarihinden serbest dolaşıma giriş rejimi kapsamındaki beyanname tescil tarihine kadar geçen süre için gecikme zammı oranında faiz uygulanacaktır. Bu nedenle, ihracat taahhüdünün kapatılabilme öngörüsü düşük ise daha fazla süre uzatımı yapmadan belgenin kapatılma yoluna gidilmesi maliyetin daha fazla büyümesini engelleyecektir.
Bu gibi durumlarla karşılaşılmaması için ithalat – ihracat dengesinin belge süresi içerisinde ayarlanması önemlidir. Üretim yapılacak miktar kadar ya da ihracat yapılabilecek miktar kadar ithalat yapılması mükellefin elini rahatlatacaktır. İhracat taahhüdünün tamamı zamanında yerine getirilemese bile gereğinden fazla ithalat yapmamış olacağından vergi ve gecikme faizi riski azalacaktır.
Süre Uzatımının Doğru Kullanılması – Daha Fazla Süre Kullanma Hakkı Elde Etme
Ek süre alarak ihracat taahhüdünün yerine getirilebileceği öngörülüyor ve bunun için ek süre kullanılmak isteniyorsa süre uzatım haklarının doğru kullanılması önemlidir.
Örnek verecek olursak; Dahilde İşleme Rejimi Tebliği (İhracat: 2006/12)’nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ ( İhracat: 2025/4) ile 11.09.2025 tarihinden itibaren 6 (altı) ay içerisinde Bakanlığa müracaatta bulunulması kaydıyla, bu müracaatın uygun görüldüğü tarihten itibaren 3 (üç) ayı geçmemek üzere belge/izin orijinal süresinin yarısı kadar ilave süre verilecektir. Bu durumda 11.03.2026 tarihine kadar ek süre alma hakkı bulunmaktadır.
Bu durumda belge süresinin 15.04.2026 tarihinde biteceğini düşünürsek, ek süre başvuru hakkının son tarihi olan 11.03.2026 tarihine yakın bir tarihte başvurulması halinde ek süreden maksimum yararlanılmasını sağlayacaktır.
Bununla birlikte diyelim ki; belge süresinin 31.12.2025 tarihinde dolacağını düşünürsek bu tarihe yakın bir sürede Tebliğ maddesi kapsamında ek süre başvurusunda bulunarak süremizi 3 ay daha uzatabiliriz. Ancak belgemiz için daha fazla süreye ihtiyacımız varsa bu durumda önce performansa dayalı süre hakkımız varsa bu hakkı kullanıp 11.03.2026 tarihine yakın bir tarihte de Tebliğ’de resen verilen ek süre başvurusu yapılarak süremizi daha da uzatabilir ve 31.12.2025 tarihinde süresi dolacak belge için yaklaşık 5-6 aylık süre kazandırmış olabilirsiniz. Bu işlemi önce Tebliğ’de belirtilen süre kullanımı sonrasında da performansa dayalı süre kullanılarak da yapılabilir. Tabi ki bunu kullanmak için bu süre içerisinde ihracat taahhüdünün yerine getirileceği öngörüsü ile yapılması gerekir. Yoksa süre uzadıkça karşımıza bu durum maliyet olarak çıkacaktır.
Sonuç:
Dahilde işleme belge/izni kullanılmasının vergisel boyutta büyük avantajları bulunması ile birlikte doğru kullanılmaması, mevzuata bağlı hareket edilmemesi durumlarında büyük mali risklerle karşı karşıya kalınabilmektedir. Bu yüzden dahilde işleme izin/belge kullanımı için mutlaka bu konuda uzman kişilerden destek alınarak hareket edilmesi gerekir.